E asocijacija Jekhetane - Spolu
Anel
Te džahas pal e varesavi etimologija andro lav holokaust,
avľamas pre oda, hoj oda hin varesavo jagalo daňipen
andre relacija ki o dujto lumakro mariben.
Te oda lav das jekhetane le atributoha romano holokaust,
oda varesar phenel, hoj o holokaust, o murdaripen na džalas ča pal o bibolde džene
no the pal o aver grupi le manušengre andre Europa u pre Slovaťiko perelas the pro Roma.
Amen pre oda dikhas sar pro varesavo jekhutno konceptos vaš o savore dukha,
save pen le Romenge ačhile andro Dujto lumakro mariben.
Oda romano holokaust ľikerel špecifikane buťa
u kana džal pal o Roma, džal pal o nekh kaleder berša andre moderno historija.
Aušvicate o kher baro,
odoj bešel mro pirano.
Bešel, bešel, gondoľinel,
aj, pre mande pobisterel.
Oda kalo čirikloro,
ľidža mange jekh ľiloro.
Ľidžal, ľidžal, mra romňake,
hoj som phandlo Aušvicate.
Slovaťiko them, savo ačhade andro berš 1939 pal oda, so e Čechoslovakija sas rozmarďi,
pherdes kopirinďas o uštaribena ki o Roma, Bibolde the aver grupi andro nacistikano Ňemciko.
Kana džalas pal o Bibolde, lenas lenge o barvaľipen u but buťa lenge na mukhenas,
no le Romenge na sas so te lel, soske sas čore
u oda so lenge na mukhenas sas sar hoj našťi ľikerde le džuklen,
vaj lenge andre karčma našťi čhide e lovina.
Ki o jekhto opreheňibena džal o oprepheňiben andal o berš 1940,
kana o Roma jekhetane le Biboldenca našťi sas te avel o slugaďa.
O aver oprepheňibena paľis džanas pal o varesave perzekuciji,
the pal e evidencija le romane dženengri,
the pal oda, hoj pes delas e zor te ľikerel ole manušen pro than, kaj sas.
Maškar o buter oda sas nadomukhipen te džal andro verejna vurdoni vaj cirda,
vaj nadomukhipen te džal andro fora.
Ča andro varesave ori šaj džanas andro fora u te cinkerel.
Mekh o gardista sas goreder sar o Ňemci.
Andro gav našťi sas o Rom te džal, ča dži o štar.
Sar džavas pro oda dohanos u avavas pale, phenďas mange: tu ľimalo,
na džanes, hoj tumenge le Romenge mukhen ča dži o štar andro gav?
Avka o Roma našťi sas aňi jekh uštar te kerel pal o štarto ori.
Ola represaliji perenas pro Roma nekh buter andal e Hlinkovo garda.
Nekh buter o urgentna grupi andre Hlinkovo garda
chudle andal e legislativa o šajipen te keren e agresija pro Roma, te marel, te phandavel.
Prekal o dekretos andal o Ministerstvos vaš o andrune buťa le beršestar 1941,
o Roma musaj sas te mukhen o gava, duj kilometri khatar o verejna droma u avka dureder.
Avle o gardista the o žandara, o oficijalna džene,
phende le Romenge te rozmaren pengre khera u te džan te bešel duj kilometri andro veš.
O Roma musaj sas korkore te čhivel tele pengre khera.
O gardista lenge šigitinenas avka, hoj ľivinenas, rozmarenas, phagerenas ola čikune kherora.
Paľis avle buter mangipena, te kerel e internacija.
Oda sas o buťakre kotora, save sas buter pre Slovaťiko.
O manušengro cird pro Šarišska Luki, Kapušani paš o Prešov, Lada, Nemcovce, Pavlovce,
Hanušovce opral e Topľa foros, Hanušovce opral e Topľa, Bystré, Čierne opral e Topľa,
Hlinné, Soľ, Komárany, Vranov opral e Topľa, Strážske the Humenné...
Buter sas o tabora, nek bareder paš o Hanušovce, the pre Orava,
the pro zapadno Slovaťiko, Dubňicate opral o Vahos, vaj Ilavate.
O buťakre tabori pen kerenas pro thana, kaj pen ačhavenas bare ačhavibena,
avka vičhinde o reprezentativna blaki andro Slovaťiko štatos.
Avka o Roma kerenas buťi pro trastuno drom Prešov - Strážske,
pre imar leperďi regulacija pro Vahos, vaj e Oravsko prijehrada.
Andro oda taboris, jaj,
phares buči keren.
Phares buťi keren,
jaj, mek mariben chuden.
Oda hin e železnično staňica.
Ajsi uči sas, ta so sal?
Me phenav bari staňica.
Phenen, hoj oda o Roma kerde, na džanav soske?
Kamavas te džanel, soske on oda keren,
hoj kana pes vareso ajso kerel, avka tumare parne keren,
avka kamavas te džanel soske oda musaj sa te kerel.
Kana dikhav pre oda čitra,
prekal o jilo the o šero mange džan ajse gindipena,
so musaj sas te predživel, vareso ajso pharo.
Le dade sile u amen ačhiľam la daha u phiravas avka,
tradenas amen andal o kher avri,
ile amenge o chaben, savoro a geľa ča avka, phindrenca.
Avka, le zajdenca, le taškenca, o chaben ľidžahas amenca.
Vakerde pal oda, hoj len thovenas jekhetanaes andro ajse tabori
hoj maškar o parne našťi džanas.
Sas len pherdo džuva, čhinde lenge o bala, ačhile bibalengre.
The oda džanav, e daj vakerelas, hoj len cirdle
odoj tele pal o trastuno drom, oda pes vičhinel Hlibovec,
odoj len thovenas.
Ta me na džanav khatar sas...
Avka oda sas.
Ča o taborista kerde o trastuno drom.
Me som Hanušovcatar, ola so marenas, na phenava lengre nava.
Džanes, so lenca kerde?
Kana vareko kerďas došales, sas jekh kašt,
jekh odoj pašľiľas u o žandaris opre leste terďolas u jekh andal o taboris opre leste terďolas u marelas les.
U ov ča vaš o džido Del viskinelas.
U oda les marelas.
Hoj soske ajsi choľi andro 39to berš jekhvarestar bariľas pro Roma the pro Bibolde.
Ko lenge oda delas te chal?
Musaj sas vareso angleder, dži oda jekhvarestar avri pukinďas,
vaš oda, hoj kana oda pukinďas andro 39to, oda jekhvarestar džalas.
Oda kamavas te džanel, ko lenge phenelas, ko lenge delas odi choľi te chal?
Džanas, hoj o dživipen našťi te džal le na kamibnaha.
Amen šaj te chas choľi pro phujiben, no na pro manuš vaj pro manuša.
Ole beršengro fašistikano režimos zumavelas te kerel vareso the pal o than le Romengro pre Slovaťiko.
Jekh maškar o resa sas the buter oprepheňibena.
Phenelas pes o terminos asocijalna džene u buterval maškar lende thovenas the le Romen.
Pro vichodno Slovaťiko kampelas le buťarnen te ačhaven oda trastuno drom,
avka imar pro agor le 1941 beršeskro, no nekhbuter andro 1942 anglo ňilaj sas phendo, hoj pro vichodno Slovaťiko
pen ačhavena o buťakre tabori sar musaj u maškar lende thode the le Romen.
Oda so pes kerela pro gava sar avrether, vaš oda, hoj sas the o aver džene,
save kamenas te tradel avri varesave manušen, sar le Romen,
na musaj sas ani te čorel andal o maľi vaj avka vareso, sar pes phenelas andro oda oprepheňiben,
oda sas jekh maškar o soske len tradenas.
Buterval bari rola chudľas o manušipen.
Avka, sar the adaďives, o oprepheňiben, o dekretos šaj te dikhas sar kamas.
Hoj soske salas ajso ki e lende?
Ta me tumenge na phenava.
Raňije, oda sas ajso them slovaťiko, sas o gardista, kerenas, so kamenas.
Avka sar adaďives hine o seri, avka sas jekh sera gardistikaňi.
Olestar, hoj hine Roma. Olestar, hoj len sas aver cipa,
no e rasa hiňi sajekh, u aver dživipnaskro drom.
U oda šaj the dži akana varesave džene banges dikhen u gindinen,
soske amen dživas aver dživipen, aver gindo, aver moľipena.
U šaj hoj vaš oda sam oprephende.
Varesave amen tele dikhen.
Oda taboris phandle andre soske avenas but phukavibena, prekal oda les phandle anglo jevend 1942.
Jekh kotor le manušendar andro taboris mukhle khere, aver dženen bičhade andro taboris andro Bistre.
Oda taboris, the te sas but bilačho, phandle andro junis 1943,
vaš oda, hoj o elementarna kotora pro drom sas imar kerde.
Jekh kotor le dženengro avri mukhle,
aver dženen bičhade andro buťakro taboris savo kerde andre Dubňica opral o Vahos.
E mašina imar piskinel, čore Romen imar ladinen.
Čore Romen, avka roven, bo len ľidžan pre šibeň.
Roma, Roma, na roven, imar pale na aven.
Jaj, de mamo, so kerava, imar amen murdarena.
Pro than kaj sas o purano buťakro taboris andre Dubňica opral o Vahos sas kerdo o phandlo taboris.
Adaj deportinde o romane fameľiji.
Te andro buťakro taboris e kapacita sas 200 džene,
andro phandlo taboris sas jekhvarestar jevende ki o 700 manuša.
O phandlo taboris sas oda, hoj ole manušen thovenas pro oda than u paľis
len kamenas te deportinel andro koncentračna tabora.
Hala le Devleske ki o deportaciji andal oda taboris pen chudle,
vaš oda, hoj andro taboris sas o škvrnito tifusis u o taboris dine andre karantena.
U kada nasvaľiben chudle savore džene andro oda taboris.
Le šerutnen na sas baro intereso te sasťarel le manušen u te lačharel kadi situacija
u avka o nasvaľipen ľikerelas sasto jevend dži anglo ňilajeskro.
Oda, sar o šerutne andro taboris dikhenas pro phandle džene, pro Roma,
sikavel the oda, so pes ačhiľas andro februaris.
Le nasvale Romen thode pro baro vurdon u ľigende len andro kotor vičhindo Udolije.
Odoj pre lende imar užarelas bari chev, andre savi 26 manuša agorinde pengro dživipen.
Varesaven ľivinde, varesaven marde pro meriben, aver džene tasľile telo phuv.
Ajse brutalno dromeha o šerutne andro phandlo taboris žužarde o than olendar, so sas nasvale pro tifusis.
Pal o mariben o baro hrobos phundrade u pro leskro than kerde e improvizovano mulaňi bar.
Ačhade odoj o kerestos kerdo duje ľivindendar u adaďives odoj hin the o leperdo than Ma bisteren,
savo phenel nava varesave dženengre andro hrobos.
Bilačhipen kerenas o Ňemci.
Amen samas garude the andro gav, sas man odoj jekh amaľin, ki e late prastanďiľom.
Avľom pale kana oda kerenas, imar gindinavas,
hoj imar gele u avľom pale, kana oda kerenas.
The mange kerde.
Aňi jekh lav našťi sama ste phenel. „Ticho!“
The murdarenas le manušes.
Bilačhes kerenas, le romňenge. Zoraha kerenas.
Le romane džuvľenge zoraha kerenas.
Pal oda so rozmarde o Slovaťiko narodno opreušťiben avri murdarde but romane komuniti.
Soske murdarenas sas oda, hoj vaj žutinenas le partizanenge,
vaj gindinenas, hoj žutinenas le partizanenge, došale enas hoj žutinenas.
Ola komuniti buter thanendar našľile andal odi regijonalno mapa
u imar ňikana o Roma pro ola than na avle pale.
Denašen Romale, telel le partoha,
te na tumen chuden o ňemcika phandle.
Kana chudľas o Slovaťiko narodno opreušťiben,
le Romen sas o šajipen te džal andre opreušťibnaskri čechoslovaťiko armada,
so buter džene kerde.
Pal o opreušťiben sas tele mardo, pre Slovaťiko avľas e ňemciko okupačno armada.
Oda, hoj o romane gavora sas pro agor le gavengro, pro agor le vešengro,
diňas o šajipen vaš o kontaktos.
Sar o manuša ande andre osada o chaben,
kaj o partizana vaš oda avle u na musaj uštarenas andro gav.
Oda sas e kooperacija maškar
o lokalna džene the o partizana prekal o Roma.
No a paľis oda avľas, hoj musaj te džas avri,
hoj aven o Ňemci.
Avka sar šaj samas, iľam amenge andro zajdici u denašahas andro veš.
Amen samas pro Balog,
no ola Roma odoj imar labonas.
On imar labonas, ola Roma.
Andro jekh kher len thode, the le čhavoren.
U ola seratar chudle te ľivinel.
No jekh lenge phenďas avka:
„Džanen so, manušale, denašen sar šaj, hoj tumen te chuden,
bo te tumen chudena, ľivinena tumen a me ada džav te phabarel.“
Kana chudľas o novembris 1944 o ňemcika slugaďa cirdel andro Kalo Balogos
e grupa vaj 60 Romen the partizanen, so len andre chudle.
Čhide len andre lokalno škola.
O manuša so adaj bešenas jekhetane le rašaha Jozef Polačkoha
but ole manušenge arakhle o dživipen u oda avka,
hoj lenge anenas te chal, u resle the te čhiven andre varesave gada, avka
o ňemcika slugaďa na dikhle hoj varekana odoj cikneder gendo manuša geľas andre u buter avľas avri.
Avka doresle, hoj arakhle but dženen. Hin
Hin interesantno, hoj žutinenas the o lokalna Roma.
Sas man dešuduj berša, kana sas o mariben.
Džanen so, aňi tumenge na džanav te phenel, so oda sas andre mande.
Na džanav, so oda sas andre mande.
Ňiko na tromalas, no me man tromanďiľom, hoj me džava.
Sas man jekh amaľin, so paš amende bešelas,
jekh parni, avka mange phenelas:
„Soske na ľidžan o chaben ole Romenge, džanes, save hine ola čhavore bokhale?“
E daj taďas
No o dad na geľas, aňi mire pheňa, ola phureder.
Igen darahas. On mange phende:
„Dža, hoj tut te ľivinen, dža, hoj tut te ľivinen.“
Avka e daj taďas u me geľom u ľigenďom.
Ľigenďom lenge pandžvar u na chudle man.
Chudle man pro šovtovar. Pro palunovar man chudle,
kana len thovenas jekh paš o jekh, the man odoj čhide.
No paľis o školňikos kana dikhľas u e školňička vičhinelas, rovelas:
„Devla, e Eduskri čhaj, len la het, len la het.“
Paľis o školňikos vičhinďas le rašaske.
O rašaj avľas o ňemcika lenca vakerelas.
Paľis man chudľas e školňička u ľigenďas man khere.
Dži andre man ľigenďas. Paľis len ľigende andro Vidrov, avka pes vičhinel oda teluňipen.
Ľigende len odoj u odoj len ľivinde.
Pro 14. novembros 1944 ole manušen murdarde u oda avka,
hoj le muršen ľivinde andro teluňipen Vydrovo.
U andro Jergovsko teluňipen ande le džuvľen the le čhavoren, saven tradle andre koľiba u labarde.
Pro aver ďives o lokalna Roma musaj sas ole manušen te paruvel u arakhle,
hoj na savore labile andre odi koľiba,
no varesave džuvľen arakhle avri, angleder so len ľivinde, lenge kerde zoraha.
Le Romen murdarde vaj pro than vaj len ľigende
pro masova mulane bara andro Turček vaj andre Ňemecko.
Avka oda sas andro Ilja, andre Lutila u andre but aver komuniti.
Andro romano holokaust hin jekh buter kotor, u oda hino o na prindžardo holokaust.
Čačes, oda hiňi e tema, savi lunges ačhiľas na prindžarďi.
Pal o mariben kampelas te dživel oda sakoďivesutno dživipen
u ola džene, savenge pes ola doša ačhile,
ki e lende na kamenas pale te džal. Aňi oda kolektivno džaňiben pal e adi tema na sas dosta.
Aňi oda kolektivno džaňiben pal e adi tema na sas dosta.
Kadi tema šaj te avel sar o priklados pal oda,
hoj o ekstremna soluciji anen o ekstremna našavibena pro soduj seri.
U sakovar hino lačho te sikhľol varesostar,
so adaj imar sas u ajse sigh u radikalna uštariben,
save adaj sas pre varesavo kotor le manušengro te na kerel.
Podtitulky: ŠVK Prešov - DICRK, OIT